Fatima Barznge

In mijn atelier heb ik nu werken op papier, doek, schetsen en borduurwerk. Maar het liefst houd ik mij met één materiaal per keer bezig. Eigenlijk moet het schilderen voor mij eerst af zijn voordat ik weer iets anders oppak. Ik heb een tijd lang gewerkt aan een cirkelvormige serie, dat vormt een tegenstelling met een vierkante serie die ik daarvoor maakte. Om zo het spanningsveld op te zoeken hoe de cirkel en het vierkant zich tot elkaar verhouden. De inspiratiebron daarvoor ligt in Marrakesh, bij de Ben Joesoef Madrassa in de oude medina. Dat is een oude school waarvan de architectuur de Islamitische Gouden Eeuw (750 – 1250, red.) prachtig weergeeft. Ik kende dat gebouw van een oude zwart-wit foto, en twee jaar geleden heb ik het in het echt gezien. De hele binnenkant van het gebouw is bekleed met tegels die vierkant zijn in de basisvorm, maar daarin bevinden zich allerlei cirkelvormige patronen. Wanneer je kijkt naar de vierkante tegels, maar je concentreert op de ronde vormen, dan zie je plots alleen nog maar cirkels. 

In Irak heb ik eerst een totaal andere opleiding gevolgd, omdat ik niet de kans kreeg om daar naar de kunstacademie te gaan. Het dorpje waar ik opgroeide zou verwoest worden door Saddam Hussein, daarom verhuisden we naar een stad toen ik 17 was. Op mijn 18e zag ik voor het eerst een kunsttentoonstelling en toen wist ik dat ik naar de kunstacademie wilde. Ik wilde studeren in Baghdad, want dat is een metropool met goede academies. Maar in mijn tijd mochten alleen aanhangers van Saddam Hussein toelating doen. Het was verplicht om daar een verklaringsformulier voor in te vullen. Dat heb ik niet gedaan en toen ben ik bedrijfskunde in Baghdad gaan studeren. De universiteit daar is een van de mooiste gebouwen van Irak, ook gebouwd in de Islamitische Gouden Eeuw. Dat is al een kunstwerk op zichzelf om te zien. Ik volgde buitenschoolse cursussen in schilderen en boetseren die vanuit de universiteit werden georganiseerd. Daar heb ik de academische basis van de kunsten geleerd, want ik had zoveel passie om naar de kunstacademie te gaan. Uiteindelijk heeft het mij 37 jaar gekost voordat ik aan de KABK mijn diploma haalde.

Voor kunst en sport was dat zo. Want daarbij vreesde hij dat je activist zou worden en kunst zou inzetten tegen Hussein. Maar nee, ik ben geen activist geworden en nog steeds niet. Als kunstenaar uit een land van onderdrukking wordt die kunst toch snel gezien als werk waar een laag van activisme in zit. 

Nee, het liefst wil ik dat mijn werk gezien wordt als het werk van een kunstenaar die nooit oorlog heeft gekend. Mijn interesse ligt bij kunst en kunstgeschiedenis, niet omdat ik vluchteling ben of omdat ik pijn heb. Ik vertel verhalen in mijn werk waarvan ik hoop dat het iets zegt, doet of raakt. Maar in de eerste instantie maak ik werk voor mijzelf. Als kind was ik al bezig met tekenen en verhalen vertellen, zo lang ik mij kan herinneren. In het dorp waar ik opgroeide verzamelden mijn vriendinnen en ik alle speelgoedpoppetjes die we konden vinden en brachten die naar de binnenplaats om verhalen mee te vertellen. Het verzinnen van verhalen was als tekenen zonder papier. Iedere dag kwamen mensen naar buiten om te luisteren en dan maakte ik nieuwe verhalen. Daarom vind ik het ook zo leuk dat Martijn werk van mij heeft aangekocht, omdat hij romanschrijver is. Ik ben gek op boeken. Hoewel ik niet altijd het geduld heb om lang stil te zitten om te lezen, lees ik op dit moment zijn roman “De Hollandse droom”. Ik was nieuwsgierig om door zijn boek te kunnen bekijken hoe hij als Hollander schrijft over zijn eigen cultuur en geschiedenis. In mijn werk reflecteer ik ook op mijn eigen cultuur, dus daarin ligt een overeenkomst. En wat ik ook bijzonder vind is dat Martijn mijn werk ziet als warm. Heel weinig mensen zien dat, maar ik kom uit een heel warm land en heb altijd een beetje heimwee naar die warmte. 

Door mijn werk licht te maken. Nouja, dat zeg ik nu wel, maar dat is misschien een beetje tegenstrijdig eigenlijk. Het werk dat Martijn van mij heeft aangekocht is best donker namelijk. Maar er zit allerlei kleur onder waardoor je die warmte voelt. Ik gebruik zelden of nooit zwarte verf. Zwart is voor kleding, misschien omdat je het daar juist warm van krijgt. Op schilderijen is zwart gewoon een leegte. Kleur, of eigenlijk verkleuring, is voor mij warmte. In mijn land is het zo warm dat je kleuren niet meer ziet door de vervaging. In de zomer kan de zon binnen een dag iets verkleuren. Die sepia-achtige toon die alles dan krijgt speelt vaak mee in mijn werk. Als ik naar Irak ben geweest en terug kom in Amsterdam dan voelt het net alsof ik van het buitenlicht een donkere kamer in stap. Ieder najaar heb ik vaak heimwee, want ik heb zo veel herinneringen aan de warme dagen van de zomers.

Via Instagram stuurde hij mij een bericht dat hij mijn werk had gezien en graag op atelierbezoek wilde komen. Op dat moment hing er veel werk van mij bij een tentoonstelling in Dordrecht, dus ik nodigde hem uit om te komen kijken. Samen met zijn vrouw kwam hij langs. Ze verzamelen beiden en hij wilde haar verrassen door een werk van mij aan te kopen. Dat vond ik een hele mooie manier om samen kunst te verzamelen. Op die dag hebben wij met elkaar kennis gemaakt, maar ze twijfelden nog over het werk dat ze het liefste wilden hebben. Later zijn Martijn en zijn vrouw nog eens langsgekomen in mijn atelier om de werken te bekijken. Uiteindelijk is de keuze gevallen op een schilderij uit 2012. Een geheel abstract werk met veel verschillende kleuren en bruin als boventoon.  

Zeker! In 2026 ga ik een project doen over verandering van het landschap van mijn geboorteplaats. Dat is pas over twee jaar, maar ik documenteer al sinds 2010 met een camera één vaste plek in het dorp waar ik vandaan kom. Iedere keer als ik naar mijn familie ga dan bezoek ik die specifieke plek waar ik veel herinneringen aan heb en naar terug verlang. Soms ieder jaar, soms eens per twee jaar, en dan neem ik een foto om die veranderingen vast te leggen. Het dorpje waar ik opgroeide dat was zo mooi, als het paradijs waar God het over heeft. Dat gebied is omringd door hoge bergen en vroeger was daar een riviertje met allerlei vruchtbare bomen eromheen. Als kind gingen wij daar picknicken en plukten dan al het verse fruit. Nu is het veranderd, kaal en droog zonder water. In die serie foto’s zie ik die transformatie, en soms is dat pijnlijk om te zien.