Mirjam Somers

Mijn ouders zaten in het kunstonderwijs, dus voor mij was naar musea gaan, naar kunst kijken en met verbeelding bezig zijn een deel van mijn opvoeding. Ik kan me niet één moment herinneren dat ik dacht: ik ga kunstenaar worden. Dat is heel geleidelijk gegaan, terwijl het wel in de lijn der verwachting lag, omdat ik uit een soort kunstenaarsnest kom. Ik ben in 1990 begonnen met de docentopleiding toneel in Arnhem, maar na een jaar stopte ik omdat het mijn wereld niet was. Daarna ging ik naar de kunstacademie in Den Bosch, waar ik mij specialiseerde in monumentaal beeldhouwen. In 1997 ging ik naar Antwerpen, waar ik aan de Academie voor Schone Kunsten mijn beeldhouwtechnieken verfijnde. Vervolgens kwam ik op het Hoger Instituut voor Schone Kunsten (HISK) terecht. Vanuit daar ben ik in 1999 een jaar naar China gegaan voor een uitwisselingsproject met de kunstacademie in Tianjin. Wat mij altijd gedreven heeft is de noodzaak iets te willen vertellen en vat te krijgen op de wereld.

Wat betreft het medium zijn het meestal videowerken en tekeningen. Het zijn verhalende werken over de tegenstrijdige en gecompliceerde relatie tussen mens en dier. In mijn videowerk breng ik vaak mens, dier en natuur samen als een soort tableau vivant. In mijn tekeningen komen bijna altijd dieren voor. Ik ben altijd op zoek naar een combinatie van het verontrustende, soms bijna apocalyptische, en het esthetische. Het heeft een heel meditatief karakter, maar het snijdt ook. Het kan soms gruwelijk zijn, maar ook kalmerend op een bepaalde manier. Deze balans is denk ik erg typerend voor mijn werk.

De drijfveer van mijn kunstenaarschap is iets te willen vertellen over de tegenstrijdige relatie tussen mens en dier, en hoe de mens eeuwenlang de planeet heeft bestierd en beschadigd. Daar lees ik over in de hele breedte, van romans tot filosofie. Het houdt mij enorm bezig en het is heel actueel; zeker in jouw generatie van millennials zie je meer bewustzijn hierover en dat geeft hoop. De reden waarom ik als kunstenaar blijf doorgaan – afgezien van het feit dat het een spannend leven is – is dat ik mijn verhaal wil vertellen. Mensen liefkozen hun huisdieren en eten tegelijkertijd vlees uit de bio-industrie. Ze kijken vertederd naar dieren in de dierentuin, maar sluiten die daar wel op. Mij daarvan bewust zijn en daar verhalen over willen vertellen, die gaan over verantwoordelijkheid, schuld en onschuld, dat is de drijfveer van mijn werk. Deze machtsverhouding en tegelijkertijd de liefde die er is, zit altijd in mijn werk. Het gaat om de verhouding van ik tot de ander, in mijn werk meestal door een dier vertegenwoordigd, en over met het leven omgaan. Ik heb bijvoorbeeld een vijfdelige documentaireserie gemaakt, Complex Moral Universe, samen met mijn vriend en fotograaf Bas Czerwinski. Dat ging over relaties tussen dier en bijvoorbeeld preparateur of jager. Er is zoveel meer wat mij drijft. Ik denk dat ik met mijn kunst tot de essentie wil komen waar voor mij het leven over gaat, zonder een morele vinger te wijzen.

Dat jaar heeft mij als kunstenaar doen groeien. Ik volgde aan de kunstacademie lessen over Chinese en Westerse kunst. Zelf gaf ik les in Engels. Hans van Dijk runde het hedendaagse kunstcentrum CAAW en introduceerde mij bij kunstenaars in China. Aan de hand van zijn tips ben ik gaan reizen door China. Zo heb ik bijvoorbeeld de Chinese videokunstenaar Zhang Peili in Guangzhou opgezocht. Mensen ontvingen mij met open armen en vertelden over hun werk, wat ik heel bijzonder vond want ik kwam uit Antwerpen en zij kenden mij niet. Er was zoveel wat mij naar China trok, zoals mijn fascinatie met hoe het communisme de mens gevormd heeft en de zoektocht van kunstenaars toentertijd. Nu kan er veel meer, maar ook Ai Wei Wei werkt nog met beperkingen. In China heb ik een grotere urgentie ervaren om als kunstenaar werk te willen maken, daarmee iets te willen zeggen en ergens tegen te ageren. Er zat een soort van scherpte en strijd in alles, dat me erg trok. Ik heb maanden met de trein door China gereisd zonder dat ik de taal sprak. Je wordt zo teruggeworpen op jezelf en ook op wat je in essentie wil vertellen. Dat was heel leerzaam. Toen ik terugkwam uit China heb ik me volledig op het medium video gestort en ging ik voor het eerst met echte dieren werken.

Ons contact is via mijn vriend Bas Czerwinski tot stand gekomen, die tevens verzamelaar is. Ze vertegenwoordigde onder Anne-Marie Ros Projects een aantal kunstenaars, waaronder mij. Als gastcurator van de expositie 4 de Korenbeurs in Schiedam en van Manchester Contemporary Art, beide in 2012, heeft ze werk van mij getoond. Anne-Marie is ontzettend gedreven en heeft me altijd onvoorwaardelijk gesteund in mijn werk. Ze heeft bijvoorbeeld vaker meegekeken als ik een tekst aan het schrijven was. Dus ze is heel intensief betrokken bij mijn kunstenaarschap, soms wat meer op de achtergrond. Bij elke verzamelaar, door de nieuwe context waarin een werk komt te hangen, vertelt mijn werk een nieuw verhaal. Ik vind het altijd een enorme eer als mijn werk in een collectie wordt opgenomen, hoe groot die verzameling ook is. De werken krijgen een nieuw leven en je doet er letterlijk afstand van, maar door de veranderende context gebeurt er nog veel meer dan dat. Ik had niet gedacht dat dat zo sterk zou werken.

Ik vind het werk uit Daily Drawings (2020-2021), een project van 200 tekeningen, heel goed in haar verzameling passen. En met name ook door het schilderij van Esiri Erheriene-Essi. Dat werk heeft een heel beladen onderwerp, maar door het kleurgebruik en de grofheid waarmee de figuren op de voorgrond zijn geschilderd heeft het ook iets heel moois. En de vroege werken van Levi van Veluw, de fotografische zelfportretten met balpen, die vind ik ook heel mooi. Ik voel mij heel erg vereerd dat ik in die collectie tussen die kunstenaars hang. Het is een omvangrijke en veelzijdige collectie. Kunst verzamelen begreep ik nooit voordat ik Bas leerde kennen, die ook al jaren verzamelt. Nu ik zelf tussen een collectie leef (die van Bas), begrijp ik meer wat het doet. Je groeit met een werk, dus je kijkt er elke keer weer anders naar. En het is ook de aanwezigheid, bijna de ziel, van zo’n werk. Stel dat alle werken hier niet in huis zouden zijn, dan zou ik me hier best wel alleen kunnen voelen.

De zwart-wit tekening is een ouder werk, uit 2012. Die heb ik Anne-Marie geschonken nadat wij samen in Manchester zijn geweest. In mijn tekeningen van toen gebeurde er nooit iets in de achtergrond. Het was altijd een blanco vel met een zwart-wit figuur op de voorgrond. Het tweede werk heet Sky High, nummer 77 van het project Daily Drawings. Ik ben met dat project begonnen in april 2020 en heb een jaar lang elke dag een tekening gemaakt, eigenlijk een soort dagboekfragmenten – met pauzes, want ik maak ook filmopdrachten samen met Bas. Voor veel tekeningen is een foto het vertrekpunt. Ik heb een beeldarchief met onder andere zelfgemaakte foto’s, familiealbums en oude krantenartikelen. De aanleiding voor de houding van de persoon in Sky High was mijn vriend. Het werk heeft iets heel treurigs en vrolijks tegelijk en het heeft grafische en ruimtelijke elementen. Er komt veel samen. Wat ook eigen was aan dit project, is dat ik allerlei verschillende technieken en materialen door elkaar gebruikte om grenzen te verkennen. Ik heb tijdens de pandemie een heel productieve tijd gehad, en dat geldt volgens mij voor veel kunstenaars, maar vanwege covid kon er heel weinig en was van veel onzeker of het door kon gaan. Ik wilde mijn werk kunnen tonen en daarom heb ik de tekeningen hier thuis op de begane grond geëxposeerd. Anne-Marie is bij Daily Drawings 1 op bezoek geweest samen met haar man Peter en toen viel ze voor Sky High. Eigenlijk zie ik Daily Drawings als een storyboard; mijn volgende stap is om op basis van deze tekeningen een film te gaan maken, dus het wordt vervolgd!