Juul Kraijer

In je vroege werk zie ik veel Ovidius terug.

Klopt, de klassieke mythologie werd mij met de paplepel ingegoten. Mijn moeder is classica en mijn vader was psycholoog. Maar ook op de middelbare school had ik een goede leraar kunstgeschiedenis en op de kunstacademie heb ik van de lessen kunst- en cultuurgeschiedenis veel opgestoken. Op mijn houtskooltekeningen zie je weliswaar vrouwen die blaadjes en takken aan hun lichaam hebben, of slangen die als haren uit hun hoofd kronkelen, maar ik vind de term metamorfose niet van toepassing op mijn werk. De afbeeldingen op mijn tekeningen bevinden zich buiten de dimensie tijd: er is geen voor en geen na, alleen het nu. De protagonisten in mijn werk zijn niet in transitie maar ze zijn hybride: het is hun verschijningsvorm.

Voor mijn beeldtaal is de Italiaanse kunst voor 1500 heel belangrijk geweest. Die kunst kent nog geen lijnperspectief, heeft weinig schaduw, weinig gezichtsuitdrukking, en toch is het beeld krachtig en emotioneel. Datzelfde zie ik in Indiase miniaturen.

Je werk is verbreed van 2D naar 3D en van verstild naar bewegend.

Ja mijn vingers jeukten indertijd om 3D werk te gaan maken. Het begon in 1997 in Kerala (India). Daar heb ik met een houtsnijder kennis gemaakt. Mijn eerste 3D werk had ik als kleimodelletje gemaakt en hij heeft het prachtig in sandelhout uitgevoerd. Terug in Nederland hadden diverse verzamelaars er belangstelling voor. Maar bij houtbewerking haal je alleen materiaal weg. Ik was gewend bij het tekenen om soms iets weg te halen en dan weer toe te voegen. Die mogelijkheid biedt klei ook. Ik heb daarom in 2004 een residency gedaan bij EKWC (Europees Keramisch Werk Centrum). Maar de laatste tijd besteed ik minder tijd aan keramiek en brons, ik richt me nu meer op fotografie en video. Dat begon in 2004. Toen heb ik een foto gemaakt van een vrouwengezicht met een oog in haar mond. Die foto is onder andere aangekocht door het Museum of Old and New Art op Tasmanië. In 2011 heb ik intensiever de fotografie opgepakt en de laatste tijd ben ik meer videowerk gaan maken.

De protagonisten van je houtskooltekeningen lijken op je modellen in je fotografie en video’s. Wie zijn ze?

Ik heb de houtskooltekeningen uit mijn hoofd gemaakt, niet naar model. Toen ik met fotografie en video ging werken, heb ik daar geen modellen voor gezocht maar ze kwamen op mijn pad. De eerste kende ik via mijn werkperiode bij het EKWC. Een later model is echt mijn muze geworden. Zij is de inspiratie voor ongeveer vijftig foto’s van haar gezicht of handen met o.a. dieren. Verder heeft een Franse danseres contact met mij gezocht omdat ze grote verwantschap voelde met mijn werk. Ze heeft een butoh-opleiding gedaan: een Japanse dansvorm die intens en confronterend kan zijn. En via een bevriende kunsthistorica kwam er een contortioniste op mijn pad: een slangenmens, opgeleid aan een circusschool. Zij zijn model voor foto’s waarin het lichaam centraal staat, de butoh-danseres poseerde ook met slangen en tevens voor een videowerk.

Wat een durfallen zijn je modellen.

Jazeker, vooral het poseren met slangen is bewonderenswaardig! Het is niet zonder risico. We begonnen met een uil en het werden steeds uitdagender dieren: vlinders, slakken, kevers en uiteindelijk slangen en schorpioenen. Eén model kan heel goed innerlijke rust oproepen en dat levert mooie verstilde gezichten op. De foto’s zijn geënsceneerd en helemaal echt, niet in de computer geconstrueerd. Zie je acht slangen op een hoofd liggen, dan lagen ze er ook echt. De reptielentrainer is heel professioneel, mijn model en ik vertrouwen hem.

Waarom speelt de slang een hoofdrol in je huidige werk?

In de Indiase kunst zijn prachtige miniaturen gemaakt van Shesha. Die duizendkoppige slang is een belichaming van de oneindigheid van de kosmische tijd en speelt een rol in de vedische filosofie over het mysterie van ons bestaan. Maar los daarvan werk ik vooral instinctief en intuïtief. Ik maak alleen goed werk als ik ergens door geboeid ben. Mijn fascinatie voor slangen is ontstaan toen ik ze in het wild zag bewegen, in India. Het zijn buitengewone dieren, de meest abstracte dieren die bestaan. Ze zijn niets meer dan een kop en een ruggengraat; een punt en een streep. Ze raken aan een oerinstinct, veel dieper dan alleen op een rationeel vlak.

Welke rol speelt kleur in je werk?

Ik werk graag met kleur, maar vaak is een tekening toch sterker in houtskool dan in pastel. Mijn foto’s zijn digitaal, de opnames zijn aanvankelijk allemaal in kleur. Naderhand haal ik soms de kleur er uit. Sommige werken worden er goed van: je haalt met de kleur, ook de vleselijke realiteit eruit. De foto’s zijn weinig ‘fotografisch’, ze hebben bijvoorbeeld weinig dieptescherpte. Ze zijn een vrij ‘droge’ registratie, documentatie. Ik bewerk mijn foto’s dan ook heel beperkt. Mijn werk is het sterkst als de foto toont hoe het daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Ik pas wel de normale doka-technieken toe door het contrast en de belichting aan te passen. Bij uitzondering breng ik minimale wijzigingen aan in de dieren en ontleen ik de stand van een kop uit de ene foto en plaats ik die in de andere foto uit dezelfde sessie.

Hoe ervaar je het als iemand over jouw kunst schrijft?

Voor tentoonstellingscatalogi benader ik denkers en schrijvers als Ernst van Alphen om artikelen te schrijven. Ik vind het fantastisch als zij hun gedachten over mijn werk laten gaan. Wel vraag ik bij voorkeur twee auteurs om hun visie te geven zodat duidelijk is dat het een visie is en dat er meer interpretaties mogelijk zijn. Ik pas ervoor om zèlf mijn werk toe te lichten en een soort handleiding te schrijven bij wat ik gemaakt heb. Als ik mijn werk in woorden probeer te vatten, merk ik dat ik daarmee de reikwijdte van de intenties van mijn werk inperk.

Ga je anders naar je eigen werk kijken als je publicaties erover leest?

Ja dat geldt wel voor ouder werk, maar niet voor recent werk. En ook op het ontstaansproces van mijn werk heeft het geen invloed wat erover mijn kunst geschreven wordt.

Waar ben je nu mee bezig?

Juul loopt naar de afgedekte tafels en onthult wat er onder ligt. Ik ben momenteel helemaal gegrepen door het medium collage. Ik heb 150 jaar oude jaargangen van tijdschriften gevonden waarin prachtige houtgravures staan die ook door Max Ernst (1891-1976) zijn gebruikt voor zijn collageromans.

De collage biedt me vrijheid. En lachend voegt ze toe: ‘Ik kan nu voor het eerst machines in mijn werk gebruiken, gezichtsuitdrukkingen, landschappen, zelfs mannen!’

Ik ga uit van een beeld dat me treft. Ik combineer dat net zolang met andere illustraties tot er een magie ontstaat. Het resultaat zijn hybride wezens, anomalieën, nieuwe creaties, vervreemdende taferelen. Ik houd ervan als mijn werk even de ratio kaltstellt en een soort kleine schok teweeg brengt. De collages zijn verwant aan het documenteren en registreren dat ik met mijn fotografie doe.

Waar kijk je naar uit?

Ik werk nu aan S, een solotentoonstelling die hopelijk op 30 januari 2021 zal openen in de Ketelfactory in Schiedam. Centraal staat de slang in mijn eigen werk maar ook breder als fenomeen zoals het dier in de geest van de mens leeft. Er komt een videoportret over mij, een publicatie en er zal een destillatiemiddag plaatsvinden. Ik hoop zò dat het programma dat ik in mijn hoofd heb door kan gaan ondanks de coronabeperkingen!

Lopende en aankomende tentoonstellingen

FRIN/GE, Vadehra Art Gallery in New Delhi, van 27 november 2020 tot 1 januari 2021 ook online te bezoeken. https://www.vadehraart.com/juul-kraijer-artworks

S, solotentoonstelling in De Ketelfactory, Schiedam. 30 januari t/m 11 april 2021.

www.deketelfactory.nl/tentoonstelling/verwacht/

In het kader van de toekenning van de 13e Daniel and Florence Guerlain Contemporary Art

Foundation Drawing Prize, komt er een tentoonstelling in het Museum for Contemporary Art Arsenal in Nizjny Novgorod, data nog onbekend. https://www.museeum.com/museum/ncca-arsenal/

Frauenkörper, Der Blick auf das Weibliche von Albrecht Dürer bis Marina Abramovic, in Kurpfälzisches Museum der Stadt Heidelberg, Heidelberg van 24 oktober 2021 tot 20 februari 2022. https://www.museum-heidelberg.de/Museum-Heidelberg/startseite/ausstellungen.html